Rak debelog crijeva je maligni tumor koji se javlja u debelom crevu ili rektumu. U pitanju jeje jedan od najčešćih kancera širom svijeta. Prema podacima iz 2020. godine, zabeleženo je oko 1,9 miliona novih slučajeva raka debelog crijeva, što predstavlja 10,2% svih novodijagnostikovanih slučajeva kancera. Stopa izlečenja od raka debelog crijeva je značajno porasla tokom poslednjih nekoliko decenija, uglavnom zbog rane dijagnoze i napretka u lečenju.
Uzrok nastanka raka debelog crijeva
Nasledna predispozicija: Osobe koje imaju porodičnu istoriju raka debelog crijeva imaju i veći rizik od razvoja bolesti. Ako je bliski član porodice (roditelj, brat ili sestra) imao rak debelog crijeva, rizik je povećan.
Godine starosti: Rizik od raka debelog crijeva se povećava sa starenjem. Većina slučajeva se javlja kod osoba starijih od 50 godina.
Ishrana: Loša ishrana, posebno ishrana bogata masnim i obrađenim namirnicama, a siromašna vlaknima, može povećati rizik od raka debelog crijeva. Prekomerna konzumacija crvenog mesa i prerađenih mesa takođe može biti faktor rizika.
Gojaznost: Prekomerna težina i gojaznost su povezani sa većim rizikom od raka debelog crijeva.
Pušenje: Pušenje duvana povezano je sa povećanim rizikom od različitih vrsta kancera, uključujući rak debelog crijeva.
Konzumacija alkohola: Prekomerna konzumacija alkohola može povećati rizik od raka debelog crijeva.
Nedostatak fizičke aktivnosti: Nedovoljna fizička aktivnost može doprineti razvoju raka debelog crijeva. Redovno vežbanje može smanjiti rizik od ove bolesti.
Prisustvo jednog ili vše navedenih faktora rizika ne znači automatski da će osoba razviti rak debelog crijeva. Takođe, osobe kod kojih nije zabeležen nijedan od nabrojanih faktora i dalje mogu razviti bolest.
Simptomi raka debelog crijeva
Rak debelog crijeva u ranim stadijumima čestone izaziva vidljive simptome. Međutim, kako bolest napreduje, mogu se javiti:
- Promjene u crevnim navikama
- Krv u stolici
- Bol u abdomenu
- Gubitak težine bez objašnjenja
- Umor
- Anemija
- Promjene u apetitu
Vodite računa da ovi simptomi nisu specifični samo za rak debelog crijeva i mogu biti prisutni i kod drugih zdravstvenih stanja.
Dijagnoza raka debelog crijeva
Kolonoskopija: Postupak u kojem se koristi fleksibilna cev sa kamerom (kolonoskop), kako bi se pregledala unutrašnjost debelog crijeva i rektuma. Tokom kolonoskopije, ljekar može uočiti prisustvo tumora ili polipa (benignih izraslina koje se mogu pretvoriti u rak) i uzeti uzorke tkiva za biopsiju.
Testovi krvi: Određeni testovi krvi mogu se koristiti za otkrivanje specifičnih markera raka ili za procjenu funkcije jetre i drugih organa.
Biopsija: Uzimanje uzorka tkiva (biopsija) se obično vrši tokom kolonoskopije. Uzorak tkiva se potom analizira pod mikroskopom kako bi se odredila prisutnost malignih ćelija.
CT (kompjuterizovana tomografija) i MRI (magnetna rezonanca): Ove metode slikanja mogu pružiti detaljniji uvid u unutrašnjost debelog crijeva, stanje okolnih tkiva i moguću prisutnost tumora.
Ultrazvuk: Ultrazvuk se ponekad koristi za procjenu prisustva tumora u debelom crevu ili drugim organima u blizini.
Nakon postavljanja dijagnoze raka debelog crijeva, obično se vrši procjena stadijuma bolesti kako bi se odredio obim širenja tumora. Proces može uključivati dodatne testove, kao što su CT skeniranje abdomena, rendgenski snimak pluća, PET skeniranje ili druge metode.
Liječenje raka debelog crijeva
Liječenje raka debelog crijeva zavisi od stadijuma bolesti, lokacije tumora i opšteg zdravstvenog stanja pacijenta.
Hirurško uklanjanje tumora: Često osnovni korak u lečenju raka debelog crijeva. Hirurg može ukloniti tumor zajedno s okolnim zdravim tkivom (resekcija) i limfnim čvorovima koji su potencijalno zahvaćeni. U nekim slučajevima, može se izvesti kolostomija, gde se otvara izlaz iz debelog crijeva na stomaku kako bi se izbeglo opterećenje anusa za prolaz stolice.
Hemoterapija: Hemoterapija koristi lekove za uništavanje ćelija raka. Može se koristiti pre operacije kako bi se smanjila veličina tumora, ili nakon operacije kako bi se uništile preostale kancerogene ćelije i smanjio rizik od recidiva. Hemoterapija se takođe može koristiti za liječenje raka debelog crijeva u naprednim stadijumima.
Radioterapija: Radioterapija koristi zračenje visoke energije kako bi se ciljano uništile ćelije raka. Radioterapija se takođe može koristiti za ublažavanje simptoma ili kontrolu rasta tumora u naprednim stadijumima.
Ciljana terapija: Ciljana terapija koristi lekove koji ciljaju specifične molekule ili puteve u kancerogenim ćelijama.
Imunoterapija: Imunoterapija aktivira imunološki sistem pacijenta kako bi prepoznao i uništio kancerogene ćelije. Može se koristiti u određenim slučajevima raka debelog crijeva koji imaju specifične imunološke karakteristike.
Ukoliko osjećate neke od simptoma koje smo spomenuliili imate bilo kakve sumnje, najbolje je da se obratite ljekaru. Ukucajte “rak debelog crijeva” u prostoru za pretragu na platformi Hipokratija, kako biste dobili uvid u iskustva drugih ljudi. Nakon pregleda, ostavite svoje iskustvo sa lekarom i dobijenom dijagnozom na platformi Hipokratija i na taj način pomozite drugima.
