Boginje (varičele, morbile, rubeole)

Ažurirano: septembar 2025

Boginje ili varičela su stanje koje prepoznajemo pojavom iznenadnog osipa po telu, uz povišenu temperaturu, osjećaj malaksalosti, bol u zglobovima i mišićima. Smatra se da su boginje jedno od najzaraznijih oboljenja, s obzirom na brzinu širenja. Kod djece uzrasta od jedne do sedam godina boginje su prve na listi zaraznih bolesti.

U Crnoj Gori, kao i u većini zemalja, najčešće su tri vrste boginja:

varičele (ovčije boginje),
morbile (male boginje) i
rubeole (crvene boginje)

Svaka od ovih bolesti uzrokuje različite simptome i potrebno je različito liječenje

Kako prepoznati boginje: kako izgledaju kad izbijaju i kako da znate da je u pitanju varičela?

Boginje, ili varičele, karakterišu specifični simptomi koji se mogu prepoznati kada bolest izbije.

Crvene tačkice:
- Boginje obično počinju kao sitne crvene tačkice koje se javljaju na koži.
- Ove tačkice se brzo pretvaraju u plikove.
Blistavi plikovi:
- Crvene tačkice se razvijaju u mali plik ispunjen bistrom tečnošću.
- Plikovi mogu varirati u veličini, a neki od njih mogu biti veći od drugih.
Svrab:
- Koža oko plikova može izazivati svrab.
- Važno je ne češati ili grebati plikove kako bi se sprečilo oštećenje kože i smanjio rizik od infekcije.
Grupisanje:
- Plikovi se često grupišu zajedno, stvarajući crvene, osušene zone kože.
- Mogu se pojaviti na cijelom telu, uključujući lice, vrat, ruke, noge i genitalnu oblast.
Kraste:
- Nakon nekoliko dana, plikovi se mogu otvoriti, formirajući ranice koje se zatim suše i stvaraju kraste.

Boginje mogu izazvati nelagodnost, svrab i povišenu temperaturu. Simptomi se obično javljaju 10 do 21 dan nakon izlaganja virusu. Ako sumnjate da ste zaraženi varičelama, važno je potražiti medicinsku pomoć i dobiti odgovarajuće savete o lečenju i upravljanju simptomima.

Koji su uobičajeni simptomi ovčijih boginja?

Simptomi varičela (ovčijih boginja)

Osip:
- Početak bolesti karakteriše pojava crvenih tačkica na koži koje se brzo razvijaju u plikove. Ovi plikovi obično svrbe i mogu se javiti širom tijela.
Povišena temperatura:
- Osobe zaražene varičelama često doživljavaju povišenu temperaturu tokom bolesti.
Opšta slabost i umor:
- Malaksalost i opšti umor su česti simptomi varičela.
Glavobolja:
- Pojava glavobolje može biti dio simptomatske slike.
Bolovi u telu:
- Bolovi u mišićima i zglobovima mogu se pojaviti kao odgovor na infekciju.
Gubitak apetita:
- Osobe zaražene varičelama često imaju smanjen apetit.
Svrab:
- Jedan od najprepoznatljivijih simptoma varičela je svrab koji prati osip. Plikti se često čeprkaju, ali to može dovesti do komplikacija.
Promjene u stolici:
- Kod nekih osoba može doći do promjena u stolici tokom bolesti.
Problemi sa spavanjem:
- Intenzivan svrab može otežati spavanje, posebno kod djece.
Kašalj ili curenje nosa:
- Kod nekih ljudi, mogu se pojaviti blagi respiratorni simptomi poput kašlja ili curenja nosa.

Simptomi boginja kod djece

Kod djece, simptomi boginja obično uključuju:

Povišenu telesnu temperaturu
Osip koji se pojavljuje u više faza
Svrab i iritaciju kože
Gubitak apetita
Malaksalost i umor

Osip kod boginja kod djece često počinje na licu i trupu, a zatim se širi na ostatak tijela. Ospe prolaze kroz različite faze: od crvenih tačkica (makula), preko plikova ispunjenih tečnošću (vezikula), do formiranja krasti.

Simptomi boginja kod odraslih – da li postoje razlike?

Iako su boginje češće kod djece, odrasli takođe mogu oboleti. Kod odraslih, simptomi mogu biti izraženiji i uključivati:

Intenzivniju povišenu temperaturu
Jaču malaksalost
Veći broj osipa koji mogu biti bolniji
Povećan rizik od komplikacija

Boginje kod odraslih mogu dovesti do ozbiljnijih zdravstvenih problema i komplikacija, te je preporučljivo konsultovati se sa lekarom pri pojavi simptoma.

Kako se prenose boginje?

Da biste se zarazili virusom varičele, neophodan je dovoljno dug kontakt licem u lice. Zaraza je moguća i putem kontakta sa površinom koja je kontaminirana ovim virusom. Izuzetno su male šanse da se virusom zarazite samim boravkom u zatvorenom prostoru sa zaraženom osobom. Upravo se iz tog razloga boginje najlakše prenose u vrtićima, gde su djeca u direktnom kontaktu.

Kako se prenose boginje kod djece i odraslih?

Boginje, ili varičele, prenose se na sličan način kod odraslih kao i kod djece. Ovaj virus se obično prenosi kapljičnim putem, što znači da se prenosi sitnim kapljicama tečnosti koje osoba zaražena varičelama izbacuje u vazduh kašljanjem, kijanjem ili razgovorom. Ove kapljice mogu sadržavati virus, a zatim se zdrave osobe mogu zaraziti udahnuvši zaraženi vazduh.

Direktan kontakt sa zaraženom osobom takođe može dovesti do prenosa virusa. Dodirivanjem plikova ili osipa na koži zaražene osobe, ili deljenjem predmeta koji su bili u kontaktu sa zaraženom kožom (npr. odeća, peškiri), postoji rizik od prenosa virusa.

Odrasle osobe koje nisu imale boginje u detinjstvu i koje nisu vakcinisane su podložnije infekciji varičela ako dođu u kontakt sa zaraženom osobom ili ako su izložene kapljicama sa virusom u zaraženom okruženju. Važno je napomenuti da se simptomi varičela kod odraslih mogu manifestovati teže nego kod djece, te je preporučljivo preduzeti odgovarajuće preventivne mjere i, ako je moguće, vakcinisati se protiv varičela.

Inkubacija predstavlja period koji nastaje nakon kontakta sa zaraženom osobom osoba ne ispoljava nikakve simptome.

Nakon perioda inkubacije, mogu se javiti simptomi poput malaksalosti, bolova, umora i temperature, pa tek onda dolazi do stvaranja krasti. Neka djeca mogu da dobiju povišenu temperaturu, ali kod nekih se javljaju boginje bez temperature. Prvo nastaju bubuljice, koje se pune tečnošću, a koje zatim pucaju i tada nastaju kraste. Osip se može pojaviti svuda po telu, uključujući i genitalije i sluzokožu. Cijel proces može biti veoma neprijatan. Na svu sreću, neprijatnost prolazi već posle dve nedjelje, što će vas sigurno motivisati da prebordite sve simptome.

Kako ublažiti simptome boginja?

Ne postoji poseban lijek za boginje, nego se tretmanu pristupa simptomatski, odnosno cilj je ublažavanje simptoma. U slučaju visoke temperature daje se lijek, a postoje i preparati u apotekama, koji mogu da olakšaju osjećaj svraba.

Nega tijela u slučaju boginja

Ukoliko ste zaraženi varičela virusom i ukoliko već imate osip po telu, vrlo je bitno da sve vrijeme redovno održavate higijenu tijela redovnim tuširanjem. Neredovno tuširanje može rezultirati pojavom infekcija. Nakon tuširanja bitno je da peškirom ne trljate tijelo kako ne bi došlo do pucanja bubuljica punih tečnosti, nego da lagano tapkate, te na taj način upijate vodu sa tijela.

Ukoliko se pitate koliko traju boginje, boginje obično traju između 7 i 10 dana, ali trajanje može varirati od osobe do osobe. U ovo vrijeme nije uračunat period inkubacije. Ali, pitanje koje je još važnije, naročito roditeljima beba i male djece je kada boginje prestaju da svrbe? U fazi stvaranja krasti, koji traje nekoliko dana, svrab obično počinje da opada.

Prevencija ovčijih boginja

Najefikasniji način prevencije ovčijih boginja je vakcinacija. Vakcina protiv varičela se obično daje u dve doze, a prva doza se obavlja u detinjstvu. Vakcinacija pomaže u smanjenju težine bolesti i sprečava komplikacije. Osim vakcinacije, pridržavanje higijenskih mjera, poput redovnog pranja ruku i izbegavanja direktnog kontakta sa obolelima, doprinosi smanjenju širenja infekcije. Važno je da roditelji prate preporuke pedijatra u vezi sa vakcinacijom svoje djece kako bi stvorili kolektivni imunitet i zaštitili zajednicu od širenja ovčijih boginja.

Moguće komplikacije kod boginja

Ukoliko ste zaraženi varičela virusom, imate povišenu temperaturu koja se ne opada, ukoliko, pored toga, počnete da razvijate kašalj,- obavezno se obratite ljekaru, kako biste izbegli pojavu tzv. "sekundarne infekcije". Dodatna infekcija može da nastane jer varičela virus, dok traje, slabi imuni sistem, pa je tijelo podložnije dodatnoj zarazi. Ukoliko dođe do toga, obavezno se obratite ljekaru, kako biste izbegli pojavu tzv. "sekundarne infekcije".

Iako je varičela virus na glasu kao jedan od najzaraznijih, dobra vijest je da jednom kada preležite boginje, stičete imunitet na taj virus cijel život.

Ako u slučaju nastanka osipa i povišene temperature shvatite da je u pitanju varičela virus, svakako savjetujemo da se javite svom izabranom ljekaru, kako bi utvrdio dijagnozu. Ukoliko vam se slučajno tokom te dve nedjelje pogorša stanje, u smislu kontinuirane povišene temperature, savjetujemo ponovni odlazak kod ljekara kako bi ljekar prepisao odgovarajuću terapiju.

pregled simptoma boginja kod djeteta

Komplikacije boginja kod beba i djece

Boginje kod beba mogu izazvati različite komplikacije, a ozbiljnost tih komplikacija zavisi od opšteg zdravstvenog stanja djeteta, uzrasta, kao i od toga da li je dijete vakcinisano ili ne.

Bakterijske infekcije kože:
- Često, ogrebotine ili otvorene boginje mogu dovesti do bakterijskih infekcija kože, što zahteva dodatno liječenje antibioticima.
Upala pluća (pneumonija):
- Kod beba i male djece, boginje mogu izazvati upalu pluća koja može biti ozbiljna i zahtevati hospitalizaciju.
Upala mozga (encefalitis):
- Ovo je retka, ali ozbiljna komplikacija boginja koja može uticati na centralni nervni sistem.
Problemi sa vidom:
- Boginje mogu izazvati očne komplikacije, uključujući upalu očiju (konjunktivitis) i, ređe, probleme sa vidom.
Infekcije uha:
- Ogrebotine od svraba mogu povećati rizik od infekcija uha, posebno kod male djece.
Problemi sa koštanim sistemom:
- U retkim slučajevima, boginje mogu izazvati zapaljenje zglobova.
Rejnoov sindrom:
- Iako je veoma retka, boginje kod djece koja uzimaju acetilsalicilatnu kiselinu (aspirin) mogu povećati rizik od Rajnoovog sindroma, ozbiljnog stanja koje može uticati na jetru i mozak.

Vakcinacija protiv boginja preporučuje kao najefikasniji način prevencije ove bolesti. Vakcina može značajno smanjiti rizik od oboljenja i komplikacija. Ako sumnjate da vaša beba ima boginje ili pokazuje simptome, odmah se posavetujte sa pedijatrom radi pravilne dijagnoze.

Komplikacije boginja kod odraslih

Boginje (varičele) kod odraslih mogu biti ozbiljnije nego kod djece, često prateći teže simptome i veći rizik od komplikacija.

Vakcinacija protiv boginja značajno smanjuje rizik od oboljenja i komplikacija. Odrasle osobe koje nisu vakcinisane mogu razviti ozbiljnije simptome, pa se preporučuje razgovor sa zdravstvenim profesionalcem o vakcinaciji kako bi se smanjio rizik od boginja i povezanih komplikacija.

Komplikacije boginja kod trudnica

Boginje (varičele) kod trudnica mogu predstavljati poseban rizik zbog mogućnosti uticaja na trudnoću i plod.

Kongenitalne malformacije:
- Ako trudnica oboli od boginja tokom prvih 20 nedjelja trudnoće, postoji povećan rizik od kongenitalnih malformacija (defekata pri rođenju) kod fetusa. Ove malformacije mogu uticati na različite organe i sisteme.
Pneumonija:
- Trudnice imaju povećan rizik od razvoja teže pneumonije (upale pluća) ako obole od boginja.
Rizik od komplikacija za majku:
- Boginje kod trudnica mogu povećati rizik od razvoja ozbiljnijih simptoma i komplikacija, uključujući encefalitis (upala mozga).
Povećan rizik od spontanog pobačaja:
- U nekim slučajevima, boginje u ranoj trudnoći mogu povećati rizik od spontanog pobačaja.
Rizik od prevremenog porođaja:
- Boginje mogu povećati rizik od prevremenog porođaja, što može imati negativan uticaj na zdravlje novorođenčeta.

Vakcina protiv boginja ne sme biti davana tokom trudnoće, jer se radi o živoj vakcini koja može predstavljati rizik za fetus. Trudnice koje nisu bile vakcinisane i nisu preležale boginje, a dođu u kontakt sa zaraženim osobama, trebalo bi da se posavetuju sa svojim lekarom. Ljekar može pratiti trudnicu, pružiti potrebne informacije o rizicima i preduzeti odgovarajuće korake u skladu sa situacijom. Očuvanje zdravlja trudnice i bebe je od suštinskog značaja, pa se preporučuje pravovremeno traženje medicinske pomoći.

Crvene boginje

Crvene boginje, poznate i kao rubela, su virusna infekcija koju uzrokuje virus rubela. Ova bolest često prolazi bez ozbiljnih posledica, ali može predstavljati rizik tokom trudnoće, posebno u prvom tromesečju, jer može dovesti do ozbiljnih anomalija kod nerođenog djeteta.

Inkubacija crvenih boginja obično traje od 14 do 21 dan. Zaraza se prenosi kapljičnim putem, putem respiratornih sekreta zaražene osobe. Osoba je najzaraznija tokom perioda pre pojave osipa, ali može biti zarazna i dok traje osip.

Simptomi rubeola (crvene boginje)

Simptomi rubeola, takođe poznate kao "nemački ili trodnevni morbili", variraju od blagih do umerenih i obično se javljaju 2 do 3 nedjelje nakon izlaganja virusu.

Osip:
- Tipičan simptom rubeola je osip koji počinje na licu i brzo se širi po cijelom telu. Osip obično traje nekoliko dana i može biti praćen svrabom.
Povišena temperatura:
- Osobe sa rubeolom često imaju blagu povišenu temperaturu, koja može trajati nekoliko dana.
Simptomi slični gripu:
- Mogu se pojaviti simptomi slični gripu, uključujući umor, bol u mišićima i zglobovima, glavobolju i otečene limfne čvorove.
Crvenilo očiju (konjuktivitis):
- Oči postaju crvene, a konjuktiva (beli dio oka) može postati upaljena.
Snižen apetit:
- Osobe sa rubeolom mogu doživeti smanjenje apetita.
Bol u zglobovima:
- Bolovi u zglobovima, naročito kod odraslih osoba, mogu biti prisutni.
Fotofobija:
- Osjetljivost na svetlost može se javiti.

Važno je napomenuti da neki ljudi mogu imati rubeolu, a da ne ispolje simptome.

Komplikacije kod crvenih boginja

Crvene boginje obično nisu ozbiljne, ali mogu predstavljati ozbiljan rizik tokom trudnoće. Kod trudnica, infekcija može uzrokovati prirođene mane (kongenitalna rubela sindrom) kod nerođenog djeteta.

Prevencija crvenih boginja

Najefikasniji način zaštite od crvenih boginja je vakcinacija MMR vakcinom, koja pruža imunitet ne samo protiv rubela već i protiv malih boginja i zauški.

Ako sumnjate da ste zaraženi ili imate simptome crvenih boginja, važno je da se posavetujete sa svojim lekarom. Takođe, ukoliko planirate trudnoću, preporučuje se provera imuniteta na rubelu kako biste se uverili da ste zaštićeni tokom trudnoće.

Male boginje

Male boginje, poznate i kao morbile, su izuzetno zarazna virusna bolest koja se prenosi kapljičnim putem. Ova bolest može izazvati ozbiljne komplikacije, posebno kod djece.

Inkubacija malih boginja traje obično od 10 do 12 dana, a osoba postaje zarazna nekoliko dana pre pojave osipa pa sve do nekoliko dana nakon njegovog početka. Zaraza se prenosi kapljičnim putem kada zaražena osoba kija, kašlje ili deli respiratorne sekrete.

Simptomi malih boginja (morbila)

Groznica:
- Groznica je čest simptom malih boginja i može se pojaviti nekoliko dana pre drugih simptoma.
Curenje nosa i kijanje:
- Simptomi slični prehladi, poput curenja nosa, kijanja i iritacije grla, mogu se javiti u ranim fazama bolesti.
Kašalj:
- Suvi kašalj može biti jedan od ranih simptoma.
Konjuktivitis (crvenilo očiju):
- Oči postaju crvene, vodene i osetljive na svetlost.
Fotofobija:
- Može biti izraženosetljivost na svetlost a.
Koplikove mrlje:
- Male bijele mrlje koje liče na zrno bibera mogu se pojaviti unutar usta nekoliko dana pre pojave osipa.
Osip:
- Karakterističan osip malih boginja obično počinje na licu i postepeno se širi niz tijelo tokom nekoliko dana. Osip se sastoji od crvenih tačkica koje se spajaju.
Visoka temperatura:
- Temperatura može biti visoka, posebno tokom početnih dana bolesti.
Bol u grlu:
- Bol u grlu može biti prisutan kao dio simptomatske slike.
Opšta slabost i umor:
- Osjećaj opšte slabosti i umora često prati ove simptome.

Simptomi obično počinju 10 do 14 dana nakon izlaganja virusu. Važno je napomenuti da morbile mogu izazvati ozbiljne komplikacije, posebno kod djece mlađe od pet godina, trudnica i osoba sa ugroženim imunim sistemom.

Komplikacije kod malih boginja

Male boginje mogu izazvati ozbiljne komplikacije, uključujući upalu pluća, upalu mozga (encefalitis), sljepilo i, u retkim slučajevima, smrt. Djeca mlađa od 5 godina i odrasli stariji od 20 godina imaju veći rizik od razvoja ozbiljnih komplikacija.

Prevencija malih boginja

Najefikasniji način zaštite od malih boginja je vakcinacija MMR vakcinom (protiv malih boginja, zauški i rubela). Dve doze vakcine se obično daju u detinjstvu.

Ako sumnjate da ste zaraženi ili imate simptome malih boginja, važno je da se odmah obratite ljekaru. Izolacija zaražene osobe takođe igra ključnu ulogu u sprečavanju širenja bolesti.

virus boginja uzročnik infekcije

Kako deluje krečno mlijeko za boginje i koliko dugo se koristi?

Krečno mlijeko, poznato i kao "kalcinacija", tradicionalni je lijek koji se koristi u nekim kulturama za ublažavanje svraba i rashlađivanje kože tokom infekcije ovčijim boginjama (varičelama). Međutim, važno je napomenuti da primena krečnog mlijeka nije naučno potvrđena metoda liječenja, i pre upotrebe, preporučuje se konsultacija sa zdravstvenim stručnjakom.

Postupak primene krečnog mlijeka uključuje:

Razblaživanje: Krečno mlijeko se obično razblažuje sa vodom u određenom odnosu kako bi se dobila rešenje koje će se naneti na kožu.
Nanos na kožu: Rešenje se nanosi na zahvaćena područja kože pogođena boginjama pomoću pamučne tkanine ili tufera.
Sušenje: Nakon nanošenja, rešenje se ostavlja da se osuši na koži.

Postupak se može ponavljati tokom dana kako bi se održao efekat.

Prednosti krečnog mlijeka mogu uključivati privremeno olakšanje svraba i hlađenje kože, što može ublažiti nelagodnost tokom pojave osipa od ovčijih boginja. Međutim, važno je napomenuti da krečno mlijeko ne utiče na trajanje bolesti ili sprečava komplikacije.

Koristite krečno mlijeko samo uz savjet od zdravstvenog stručnjaka, a ne kao zamenu za savremene medicinske tretmane i vakcinaciju. Takođe, važno je pratiti uputstva za upotrebu i obratiti pažnju na eventualne alergijske reakcije ili neželjene efekte.

Kako izgledaju prve boginje?

Prve boginje se manifestuju kao crvene tačkice koje se brzo pretvaraju u plikove ispunjene tečnošću

Koliko dana traje osip kod boginja?

Osip obično traje između 5 i 10 dana, prolazeći kroz različite faze od pojave do formiranja krasti

Da li odrasli mogu dobiti boginje?

Da, odrasli koji nisu prethodno imali boginje ili nisu vakcinisani mogu se zaraziti, često sa težim simptomima.

Da li boginje ostavljaju ožiljke?

U većini slučajeva, boginje ne ostavljaju ožiljke, osim ako se plikovi inficiraju ili se češu, što može dovesti do trajnih oštećenja kože.

Inkubacija boginja

Inkubacioni period boginja, odnosno vrijeme od izlaganja virusu do pojave prvih simptoma, obično traje od 10 do 21 dan. Tokom ovog perioda, osoba može biti zarazna čak i pre pojave osipa.

Razlika između varičela i morbila

Važno je razlikovati varičele (ovčije boginje) od morbila (male boginje), jer su to dve različite bolesti sa sličnim simptomima. Varičele izaziva varicella-zoster virus, dok morbile izaziva virus morbili. Osip kod varičela se pojavljuje u više faza i karakterišu ga plikovi ispunjeni tečnošću, dok osip kod morbila obično počinje na licu i širi se po telu, bez formiranja plikova.

Koliko traje inkubacija boginja?

Inkubacija boginja (varičela), odnosno period od izlaganja virusu do pojave prvih simptoma, obično traje oko 14 dana, ali se može kretati u rasponu od 10 do 21 dan.

Kako se razlikuju morbili i varičele po osipu?

I morbili (male boginje) i varičele (ovčije boginje) su osipne bolesti, ali se njihov osip značajno razlikuje:

Varičele (ovčije boginje): Osip kod varičela je polimorfan, što znači da se na koži istovremeno mogu videti promjene u različitim stadijumima razvoja. Osip se javlja u naletima i prolazi kroz faze: makule (crvene tačke), papule (uzdignute tačke), vezikule (mehurići ispunjeni bistrom tečnošću) i na kraju kruste (kraste koje otpadaju). Vezikule su obično pojedinačne i ne spajaju se. Osip je najčešće najgušći na trupu i praćen je intenzivnim svrabom.
Morbili (male boginje): Osip kod morbila je karakterističan po tome što je jednoličan (monomorfan), što znači da su sve promjene u istoj fazi razvoja. Javlja se kao crvene mrlje koje se često spajaju, formirajući veće fleke. Osip obično počinje na licu i iza ušiju, a zatim se širi na trup i ekstremitete. Pre pojave osipa, kod morbila se često javljaju Koplikove pege (male bijele tačke na sluznici usne duplje), što je karakterističan znak ove bolesti.

Kada se dijete može vratiti u kolektiv posle boginja?

Dijete se može vratiti u kolektiv (vrtić, školu) kada se svi mehurići osuše i pretvore u kraste, i kada nema novih naleta osipa. To se obično dešava oko 10. dana od početka izbijanja osipa, a najčešće se preporučuje povratak u kolektiv nakon 2 nedjelje od početka bolesti.

Boginje – kako da prepoznate simptome i reagujete u slučaju zaraze