Šizofrenija simptomi

Ažurirano: Septembar 2025

Šizofrenija je hronični i kompleksni psihijatrijski poremećaj koji se karakteriše poremećajem mišljenja, percepcije, emocionalne reaktivnosti i socijalnog funkcionisanja.

Uzroci nastanka šizofrenije

Uzroci nastanka šizofrenije su kompleksni i obuhvataju kombinaciju genetskih, biohemijskih, neuroloških, socijalnih i faktora okoline.

Genetika: Postoji nasledna predispozicija za šizofreniju. Studije su pokazale da ljudi koji imaju bliske srodnike s dijagnozom šizofrenije imaju veći rizik od razvoja bolesti. Međutim, tačni genetski mehanizmi koji doprinose pojavi šizofrenije kod nekih osoba još uvek nisu potpuno istraženi.

Neurohemijski disbalans: Neravnoteža neurotransmitera, posebno dopamina, serotonina i glutamata, može igrati ulogu u razvoju šizofrenije. Poremećaji u prenosu neurotransmitera mogu uticati na funkciju mozga i doprineti pojavi simptoma.

Neurološki faktori: Promjene u strukturi i funkciji mozga takođe su povezane sa šizofrenijom. Otkrivene su abnormalnosti u različitim dijelovima mozga, kao što su frontalni korteks, hipokampus i bazalni gangliji,koje su povezane sa kognitivnim i emocionalnim funkcijama.

Okruženje i stres: Okruženje igra ulogu u pojavi šizofrenije. Rani stresni događaji, infekcije u trudnoći, komplikacije pri porođaju, nedostatak socijalne podrške i izloženost traumatskim iskustvima mogu povećati rizik od razvoja šizofrenije.

Šizofrenija ima složeno poreklo i istraživanja su i dalje u toku kako bi se potpuno razumeli uzroci ove bolesti. Na razvoj šizofrenije mogu uticati različiti faktori i okolnosti, te je svaki slučaj individalan. Važno je da se osoba koja ispoljava simptome šizofrenije konsultuje sa stručnjakom za mentalno zdravlje, radi precizne dijagnoze i odgovarajućeg liječenja.

šizofrenija

Simptomi šizofrenije

Halucinacije: Doživljavanje senzornih percepcija koje nisu stvarne, najčešće slušanje glasova koji drugi ne čuju, ali moguće su i halucinacije koje zahvataju druga čula (vid, miris, ukus, dodir)
Deluzije: Pogrešna uverenja koja nisu u skladu sa stvarnošću. To mogu biti paranoidne deluzije (npr. uverenje da ih neko prati, proganja ili želi da ih povredi) ili grandiozne deluzije (npr. uverenje da imaju posebne moći ili značaj).
Poremećaji mišljenja i govora: Može uključivati dezorganizovano ili nekoherentno govorenje, preskakanje sa jedne teme na drugu (disocijacija), neobične asocijacije i poremećaje logike mišljenja.
Smanjenje ili gubitak emocionalne reaktivnosti: Ova stanja se manifestuju kao smanjeni izražaj lica, ograničene emocionalne reakcije, smanjena motivacija i sposobnost doživljavanja zadovoljstva.
Smanjen interes za svakodnevne aktivnosti: Gubitak interesa za hobije, društvene aktivnosti, posao ili školu.
Govorni deficit: Smanjena količina govora, siromaštvo riječi ili poteškoće u organizaciji misli za verbalnu komunikaciju.

Kognitivni simptomi:

Poteškoće sa pažnjom i koncentracijom.
Poteškoće u radnoj memoriji i kognitivnim funkcijama koje su uključene u planiranje i organizaciju.
Poteškoće u razumevanju informacija i donošenju odluka.

Simptomi šizofrenije mogu se razvijati postepeno tokom dužeg vremenskog perioda i mogu varirati u intenzitetu i učestalosti. Simptomi šizofrenije mogu biti izuzetno opterećujući za osobu koja ih doživljava, ali i za okruženje.

Prepoznavanje prvih simptoma šizofrenije može biti izazovno jer se mogu razvijati postepeno i mogu se pogrešno tumačiti ili zanemariti. Ukoliko primetite promjene u ponašanju i socijalnoj interakciji, kao i promjene u mislima, govoru i percepciji, obratite se ljekaru što pre.

Liječenje šizofrenije

Liječenje šizofrenije uključuje upotrebu lijekova iz grupe antipsihotika, takođe poznatih kao neuroleptici. Ovi lijekovi pomažu u kontroli simptoma šizofrenije, poput halucinacija, deluzija, dezorganizovanog mišljenja i dezorganizovanog ponašanja. Postoje dve glavne vrste antipsihotika: tipični (konvencionalni) antipsihotici i atipični antipsihotici. Odabir lijeka zavisi od individualnih potreba i tolerancije pacijenta.

Tipični (konvencionalni) antipsihotici: Ovi lijekovi su prva generacija antipsihotika koji se koriste u lečenju šizofrenije. Neki od tipičnih antipsihotika uključuju haloperidol, klorpromazin i flufenazin. Oni se obično koriste za kontrolu halucinacija i deluzija.
Atipični antipsihotici: Ovi lijekovi su druga generacija antipsihotika i smatraju se naprednijim u odnosu na tipične antipsihotike. Atipični antipsihotici uključuju lekove poput risperidona, olanzapina, kvetiapina, aripiprazola, ziprasidona i paliperidona. Navedeni lijekovi mogu pomoći i u poboljšanju kognitivnih funkcija.

Liječenje šizofrenije nije samo zasnovano na farmakoterapiji. Terapija antipsihoticima često se kombinuje s psihoterapijom, podrškom pacijenta i porodice, kao i rehabilitacijom za poboljšanje funkcionisanja u svakodnevnom životu. Individualizovani pristup lečenju je ključan, kako bi se postigao najbolji mogući ishod za svaku osobu koja boluje od šizofrenije.

šizofrenija2

Pravovremena dijagnoza i pristup adekvatnoj medicinskoj nezi i podršci ključni su za upravljanje simptomima i poboljšanje kvaliteta života osobe sa šizofrenijom.

Ukoliko primećujete neke od navedenih promjena u ponašanju kod člana porodice, zakažite pregled kod psihijatra. Kako biste izabrali najboljeg stručnjaka, unesite pojam “šizofrenija” u prostor za pretragu na platformi Hipokratija. Nakon pregleda i započetog liječenja, ostavite svoje iskustvo sa izabranom institucijom i na taj način pomozite drugima sa istim problemom.

Često postavljana pitanja

Šta je šizofrenija?

Šizofrenija je hronični mentalni poremećaj koji utiče na način na koji osoba razmišlja, osjeća i doživljava realnost. Osobe sa ovim poremećajem mogu imati halucinacije, zablude i poremećaje mišljenja, što značajno utiče na svakodnevni život.

Koji su najčešći šizofrenija simptomi?

Najčešći simptomi šizofrenije su halucinacije (često slušne), zablude, dezorganizovano razmišljanje i govor, socijalno povlačenje, nedostatak motivacije i emocionalna ravnodušnost. Simptomi se mogu podeliti na „pozitivne" (halucinacije, zablude) i „negativne" (nedostatak emocija, povlačenje).

Kako se liječi šizofrenija i koji se lijekovi za šizofreniju koriste?

Liječenje šizofrenije obično podrazumeva kombinaciju terapije lekovima i psihosocijalne podrške. Najčešće se koriste antipsihotici, koji pomažu u kontroli simptoma, a terapija se prilagođava individualno svakom pacijentu. Pored medikamenata, važnu ulogu imaju i psihoterapija, porodična podrška i socijalna rehabilitacija.

Može li šizofrenija potpuno da se izleči?

Šizofrenija se smatra hroničnim poremećajem, ali uz pravovremeno liječenje i kontinuiranu terapiju, simptomi se mogu značajno ublažiti. Mnogi pacijenti vode kvalitetan život kada se pridržavaju preporučene terapije i imaju podršku okoline.

Da li postoje iskustva pacijenata i šizofrenija forum gde se može dobiti podrška?

Da. Na internetu postoje različiti šizofrenija forumi i grupe podrške gde pacijenti i njihove porodice razmenjuju iskustva i savete. Ipak, informacije sa foruma ne treba da zamjene stručni savjet ljekara, već mogu da posluže kao dodatna podrška i osjećaj zajedništva.

Koji su prvi znaci šizofrenije na koje treba obratiti pažnju?

Prvi znaci šizofrenije često uključuju promjene u ponašanju, povlačenje iz društva, smanjen interes za svakodnevne aktivnosti, zbunjenost u govoru, izraženu sumnjičavost ili neuobičajene misli. Prepoznavanje simptoma u ranoj fazi povećava šanse za uspješno liječenje.

Da li šizofrenija utiče na životni vek?

Osobe sa šizofrenijom mogu živeti jednako dugo kao i opšta populacija, ali su u većem riziku od hroničnih bolesti, depresije i suicida. Pravovremena terapija, redovne lekarske kontrole i zdrave životne navike značajno smanjuju ove rizike.